EMDR

?EMDR adı ne anlatıyor?

EMDR, İngilizce adının baş harflerinden oluşur ve Türkçeye “göz hareketleriyle duyarsızlaştırma ve yeniden işleme” olarak çevrilir. Adın ilk yarısı yöntemin kullandığı aracı, ikinci yarısı ise amacını anlatır. Araç, dikkati sağ ve sol arasında gidip gelen bir uyarana yöneltmektir: Göz, terapistin parmağını ya da ekranda kayan bir ışığı izleyebilir; eller ya da dizler sırayla hafifçe dokunulabilir; kulaklıktan bir sağ bir sol kulağa ses gelebilir. Amaç ise rahatsız edici bir anının yarattığı yoğun korkuyu azaltmak ve kişinin o anıya daha dengeli bir yerden bakabilmesini sağlamaktır. Uzman seçerken çocuk psikiyatrisi Ankara sayfasındaki profillerden yararlanabilirsiniz.

?Neden bazı anılar “takılı” kalır?

Çoğu kötü deneyim zamanla sindirilir; hatırlarız ama artık bizi sarsmaz. Ancak çok ani ve yoğun bir korku anında yaşanan deneyimler bazen bu sindirim sürecine girmez. O anın görüntüsü, sesi, bedendeki hissi ve “öleceğim”, “benim yüzümden oldu” gibi düşünceler, sanki hâlâ oluyormuş gibi canlı kalır. Çocuk o anı hatırlatan bir şeyle karşılaştığında, korku ilk günkü gibi geri gelir. EMDR'nin hedefi, bu takılı kalmış anının olağan sindirim sürecine katılmasına yardım etmektir.

?Hangi çocuklara EMDR öneriyoruz?

• Travma sonrası stres belirtileri olan çocuklar: kaza, afet, şiddete tanık olma, saldırıya uğrama
• Tek bir olaydan sonra başlayan korkuları olanlar: köpek ısırığı, asansörde kalma, boğulma tehlikesi atlatma
• Zorlu tıbbi işlemler, ameliyat ya da yoğun bakım sonrası kaygı yaşayanlar
• Akranları tarafından uzun süre aşağılanmış ya da dışlanmış çocuklar
• Ani bir kaybın ardından yası tıkanan çocuklar

Hangi yöntemin uygun olduğuna değerlendirmeden sonra karar veriyoruz. Bazı çocuklarda bilişsel davranışçı terapi daha uygun olabilir ya da iki yöntem birlikte kullanılabilir.

?Bir EMDR seansı nasıl geçer?

EMDR sekiz aşamalı bir yol haritası izler; ama aileler için bunu üç büyük bölümde özetlemek mümkündür.

Hazırlık: İlk seanslarda çocukla tanışır, ona EMDR'yi yaşına uygun bir dille anlatırız. Bu aşamada en çok önem verdiğimiz şey, çocuğun kendini güvende hissetmesi ve zorlandığında kendini sakinleştirebilecek araçlara sahip olmasıdır. Birlikte bir “huzur yeri” imgesi oluştururuz; bu, çocuğun hayal ettiği ya da gerçekten bildiği, kendini çok rahat hissettiği bir yerdir. Çocuğa istediği an elini kaldırarak çalışmayı durdurabileceğini öğretiriz.

İşleme: Çocuk hazır olduğunda, üzerinde çalışılacak anıyı seçeriz. Anının en rahatsız edici kısmı, buna eşlik eden olumsuz düşünce ve bedende hissedilen tepki belirlenir. Çocuk bu anıyı aklında tutarken kısa sürelerle iki yönlü uyaran uygulanır. Her setin ardından çocuğa “şimdi aklına ne geliyor?” diye sorarız. Bu sırada anının değiştiğini, sıkıntının azaldığını, bazen de çocuğun kendiliğinden yeni bir bakış geliştirdiğini görürüz: “Artık bitti, ben güvendeyim” gibi.

Kapanış ve kontrol: Her seans, anı tamamen işlenmemiş olsa bile çocuk sakin bir hâldeyken bitirilir. Bir sonraki seansın başında, aradaki günlerde neler olduğunu konuşur ve kaldığımız yerden devam ederiz.

?Küçük çocuklarda nasıl uygulanıyor?

Okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocuklar yaşadıklarını sözcüklerle anlatmakta zorlanabilir. Bu çocuklarla EMDR'yi resimler, oyuncaklar ve hikâyelerle uyarlıyoruz. Çocuk anıyı çizebilir, oyuncaklarla gösterebilir ya da ebeveyninin anlattığı kısa bir hikâyeyi dinleyebilir. Göz hareketleri yerine kendi kendine sarılıp omuzlarına sırayla hafifçe vurduğu “kelebek dokunuşu” ya da dizlerine yapılan dokunuşlar kullanılabilir. Seanslar kısa tutulur ve oyun molalarıyla bölünür. Küçük çocuklarda ebeveynin odada bulunması çoğu zaman çocuğa güven verir.

?Ergenlerde EMDR farklı mı?

Ergenlerde EMDR, yetişkinlerdeki uygulamaya daha yakındır. Gençler anıyı ve düşüncelerini daha ayrıntılı anlatabilir. Bu yaşta gencin karar sürecine katılması, ne zaman başlayacağına ve hangi anıyla çalışılacağına onun da söz sahibi olması önemlidir. Gencin bireysel seanslarda paylaştıkları, güvenlik riski olmadıkça ailesiyle paylaşılmaz.

?Seanslardan sonra evde neye dikkat etmeliyiz?

İşleme seanslarının ardından birkaç gün boyunca bazı çocuklarda rüyalar canlanabilir, yorgunluk ya da duygusal dalgalanmalar görülebilir. Bu tepkiler genellikle geçicidir ve sürecin bir parçasıdır. Bu günlerde çocuğunuza sakin bir ortam sunmanızı, ağır programlardan kaçınmanızı ve gözlemlerinizi bir sonraki seansta bizimle paylaşmanızı öneriyoruz. Çocuğunuz olanlar hakkında konuşmak isterse dinleyin; ama onu sorularla yormayın.

?EMDR'nin sınırları var mı?

EMDR tek başına bir mucize değildir. Süregen bir tehlike altında yaşayan, örneğin evde şiddetin sürdüğü bir çocukta önce güvenliğin sağlanması gerekir. Ağır depresyon, kendine zarar verme ya da yoğun dissosiyatif belirtiler varsa önce dengelemeye yönelik çalışmalar yapılır. Aile ortamının desteği de sonuçları doğrudan etkiler; bu nedenle gerektiğinde aile temelli görüşmeler ve ebeveyn danışmanlığı da sürece eklenir.

?Değerlendirmede neler yapıyoruz?

EMDR'ye karar vermeden önce çocuğun ve ailenin öyküsünü ayrıntılı olarak dinliyoruz. Çocuğun yaşadığı olay ya da olaylar, olaydan sonra ortaya çıkan değişiklikler, okul ve arkadaşlık yaşamı, uyku düzeni ve ailenin destek kaynakları bu görüşmelerin konusudur. Yaşa uygun ölçeklerle belirtilerin şiddetini belirliyor; eşlik eden kaygı, depresyon ya da dikkat güçlüklerini gözden geçiriyoruz. Bu bilgiler, hangi anıyla başlanacağını, hazırlık aşamasının ne kadar süreceğini ve EMDR'nin tek başına mı yoksa başka yöntemlerle birlikte mi kullanılacağını belirler.

?EMDR hangi durumlarda sonuç veriyor?

Uluslararası kılavuzlar EMDR'yi travma sonrası stres belirtilerinin tedavisinde önerilen yöntemler arasında sayar. Çocuk ve ergenlerde yapılan çalışmalar da tek bir olaydan sonra gelişen belirtilerde özellikle iyi sonuçlar alındığını göstermektedir. Tedavinin başarısı; çocuğun güvenli bir ortamda yaşaması, ailenin sürece destek olması ve eşlik eden sorunların da ele alınmasıyla yakından ilişkilidir. Kliniğimizde EMDR'yi her zaman çocuğun bütün gereksinimlerini kapsayan bir planın parçası olarak uyguluyoruz.