Depresyon tedavisi

?Çocuklar da depresyona girer mi?

Evet. Depresyon yalnızca yetişkinlerin yaşadığı bir sorun değildir; okul öncesi dönemden başlayarak her yaşta görülebilir. Okul çağında daha seyrek rastlanırken ergenlikte sıklığı belirgin biçimde artar ve kızlarda erkeklere göre daha sık görülür. Ne yazık ki çocuk ve ergen depresyonu sıklıkla gözden kaçar; çünkü belirtileri yaşa özgü davranışlarla karışabilir ya da “geçici bir dönem” olarak yorumlanabilir. Bölgenizdeki uzmanları çocuk psikiyatrisi Ankara ana sayfasında bir arada görebilirsiniz.

Depresyon, birkaç gün süren hüzünlü bir ruh hâlinden farklıdır. Duygu, düşünce, beden ve davranışları birlikte etkileyen, günlük yaşamı belirgin biçimde kısıtlayan ve en az iki hafta boyunca süren bir durumdur.

?Ergenlikteki huysuzluktan nasıl ayırırız?

Ergenlik, duygusal dalgalanmaların doğal olarak arttığı bir dönemdir. Ailelerle tartışmak, odaya kapanmak ve kısa süreli moral bozuklukları bu dönemde sık görülür. Depresyonu düşündüren fark, belirtilerin süresi, yoğunluğu ve gencin yaşamının ne kadarını etkilediğidir.

Huysuzluk dönemlerinde genç, arkadaşlarıyla buluştuğunda ya da sevdiği bir etkinliğe katıldığında keyiflenebilir. Depresyonda ise bu keyif alma yetisi azalır ya da kaybolur. Genç, eskiden severek yaptığı şeylere de ilgisiz kalır; arkadaşlarından uzaklaşır, okul başarısı düşer, uyku ve iştahında belirgin değişiklikler olur.

?Hangi belirtilere dikkat etmeliyiz?

Çocuk ve ergenlerde depresyonun belirtileri şunlardır:

• Neredeyse her gün süren mutsuzluk, boşluk hissi ya da yoğun sinirlilik
• Eskiden keyif aldığı oyun, spor, hobi ve arkadaşlıklara ilgi kaybı
• Uykuya dalmakta güçlük, gece sık uyanma ya da tam tersine çok uyuma
• İştahta azalma ya da artma, kiloda değişiklik
• Yorgunluk, enerjisizlik, her şeyin çaba gerektirmesi
• Odaklanma güçlüğü, karar verememe, okul başarısında düşüş
• Değersizlik ve suçluluk duyguları, “ben hiçbir şeyi beceremiyorum” düşünceleri
• Umutsuzluk, gelecekten bir şey beklememe
• Ölüm ya da yaşamaktan vazgeçme üzerine düşünceler

Küçük çocuklarda depresyon daha çok karın ağrısı ve baş ağrısı gibi bedensel yakınmalar, oyun oynamaktan kaçınma, ağlamaklılık, öfke nöbetleri ve ebeveynden ayrılamama biçiminde görülür.

?Depresyon neden olur?

Depresyonun ortaya çıkışında birden çok etken rol oynar. Ailede depresyon öyküsü, kişinin yatkınlığını artırır. Kaygılı ve kendini eleştiren bir mizaç, olumsuz olaylara daha güçlü tepki vermeye yol açabilir. Kayıplar, ayrılıklar, aile içi çatışmalar, akran zorbalığı, okul başarısızlığı ya da arkadaşlık ilişkilerindeki kırılmalar depresyonu tetikleyebilir.

Bazı durumlar riski artırır: kronik bir hastalıkla yaşamak, dikkat eksikliği ya da öğrenme güçlüğü nedeniyle sürekli başarısızlık yaşamak, kaygı bozuklukları, travmatik yaşantılar ve uzun süreli sosyal yalnızlık bunlar arasındadır. Depresyon kimsenin suçu değildir; ne çocuğun “zayıflığı” ne de ailenin “yanlışı”dır.

?Hangi durumda hemen yardım almalıyız?

Gencinizin kendine zarar verdiğini fark ederseniz, ölüm ya da intihar hakkında konuşuyorsa, vedalaşır gibi davranıyorsa ya da güvenliğinden endişe ediyorsanız beklemeden yardım isteyin. Acil bir durumda 112 Acil Çağrı Merkezi aranmalı ya da en yakın hastanenin acil servisine başvurulmalıdır. Bu konuda gençle doğrudan ve sakin bir dille konuşmak, düşüncenin artmasına yol açmaz; tersine, gencin yardım istemesinin önünü açar.

?Değerlendirme nasıl yapılıyor?

İlk görüşmede belirtilerin ne zaman başladığını, nasıl ilerlediğini, okul, arkadaşlık ve aile yaşamını nasıl etkilediğini ayrıntılı olarak konuşuyoruz. Ergenlerle görüşmenin önemli bir bölümünü baş başa yapıyoruz; çünkü gençler duygularını aile yanında anlatmakta zorlanabilir. Görüşmede güvenlik konusunu, yani kendine zarar verme düşüncelerini de mutlaka ele alıyoruz.

Değerlendirmede depresyon ölçeklerinden yararlanıyor, eşlik edebilecek kaygı, dikkat eksikliği, yeme sorunları ve madde kullanımı gibi durumları gözden geçiriyoruz. Gerekli durumlarda tiroid işlevleri ve kansızlık gibi yorgunluğa yol açabilecek tıbbi nedenler için tetkik istiyoruz.

?Tedavide hangi yöntemler kullanılıyor?

Psikoterapi

Hafif ve orta şiddetteki depresyonda ilk seçenek psikoterapidir. Bilişsel davranışçı terapi, gencin olumsuz düşünce kalıplarını fark etmesine, onları sınamasına ve keyif veren etkinlikleri yeniden yaşamına katmasına yardım eder. Kişilerarası ilişkilere odaklanan terapiler ve değer odaklı yaklaşımlar, örneğin kabul ve kararlılık terapisi, de kullanılabilir.

Aile ile çalışma

Depresyon yaşayan bir gençle ailesi arasındaki iletişim çoğu zaman zorlanır. Aile temelli görüşmeler, ebeveynlerin gencin yaşadıklarını anlamasına ve evde destekleyici bir ortam kurulmasına katkı sağlar.

İlaç tedavisi

Orta ve ağır depresyonda, terapiyle yeterli ilerleme sağlanamadığında ya da güvenlik riski bulunduğunda ilaç tedavisi planın parçası olabilir. Ergenlerde antidepresan başlandığında ilk haftalarda daha sık görüşme planlanır ve aileye dikkat edilmesi gereken işaretler ayrıntılı biçimde anlatılır.

?Evde neler yapabiliriz?

• Gencinizi dinlemeye zaman ayırın; hemen çözüm önermek yerine “seni anlıyorum” demek bazen yeterlidir.
• Duygularını küçümsemeyin; “Abartıyorsun”, “bunda üzülecek ne var” gibi sözlerden kaçının.
• Günlük düzeni, özellikle uyku saatlerini korumasına yardım edin.
• Küçük de olsa birlikte yapılacak keyifli etkinlikler planlayın: kısa bir yürüyüş, sevdiği bir yemeği birlikte hazırlamak.
• Ekran başında geçen süreyi suçlayıcı olmadan konuşun ve dengelemeye çalışın.
• Evdeki ilaçları ve gencin kendine zarar verebileceği araçları güvenli bir yerde saklayın.
• Kendi duygularınızı da ihmal etmeyin; ebeveynlerin de desteğe ihtiyacı olabilir.

?Okul nasıl destek olabilir?

Depresyon dönemlerinde dikkat ve enerji azaldığı için okul başarısı geçici olarak düşebilir. Ailenin onayıyla öğretmen ve rehber öğretmenle iletişim kurarak ödev yükünün geçici olarak hafifletilmesi, sınav tarihlerinde esneklik ve okulda güvenebileceği bir yetişkinin belirlenmesi gibi düzenlemeleri planlayabiliriz. Okula devamın sürmesi, gencin sosyal bağlarını koruması açısından önemlidir.

?İyileşme ne kadar sürer?

Depresyon tedaviye iyi yanıt veren bir durumdur. Terapi genellikle birkaç ay sürer ve gençlerin çoğu bu süreçte belirgin bir düzelme yaşar. İlaç kullanılan durumlarda iyileşme sağlandıktan sonra tedavinin bir süre daha sürdürülmesi, belirtilerin geri dönme riskini azaltır. Tedavi bittikten sonra da gençle birlikte zor dönemlerin ilk işaretlerini ve o anlarda yapılacakları içeren bir plan hazırlıyoruz.