Aile temelli tedaviler

?Aile temelli tedavi nedir?

Aile temelli tedaviler, çocuğun ya da ergenin yaşadığı güçlüklerin yalnızca bireysel bir sorun olarak değil, ailenin ilişkileri, iletişim biçimleri ve günlük düzeniyle birlikte ele alındığı terapi yaklaşımlarıdır. Bu yaklaşımın temelinde basit bir fikir vardır: Çocuk ailesinin bir parçasıdır; ailedeki değişiklikler çocuğu, çocuktaki değişiklikler de aileyi etkiler. Konuyla ilgili diğer başlıklara çocuk psikiyatrisi Ankara ana sayfasından da geçebilirsiniz.

Aile temelli tedavilerde aile, sorunun kaynağı olarak değil, çözümün ortağı olarak görülür. Her ailenin kendine özgü güçlü yanları, değerleri ve baş etme yolları vardır; tedavi bu güçleri ortaya çıkarmayı hedefler.

?Hangi durumlarda öneriliyor?

Aile temelli tedavileri kliniğimizde en sık şu durumlarda öneriyoruz:

• Evde sık yaşanan çatışmalar, iletişimin kopması
• Çocuğun öfke patlamaları, kurallara uymama ve karşı gelme davranışları
• Ergenlerde depresyon, kendine zarar verme ve yeme sorunları
• Kaygı ve obsesif kompulsif bozuklukta ailenin farkında olmadan belirtilere katılması
• Boşanma, yeni evlilik, kardeş doğumu, taşınma gibi büyük değişiklikler
• Kayıp ve yas süreçleri
• Yaşanan ağır bir olayın sarstığı ev düzeninin yeniden kurulması
• Kronik bir hastalığın aileye getirdiği yük

?Aile görüşmelerinde neler oluyor?

Tanışma görüşmesinde masadaki herkesin, kardeşler dahil, olanları kendi penceresinden anlatmasına zaman ayırıyoruz. Aynı olay çoğu zaman aile üyeleri tarafından çok farklı biçimlerde algılanır; bu farklı bakışları duymak, herkesin birbirini daha iyi anlamasının ilk adımıdır.

Sonraki görüşmelerde ailenin günlük düzenini, kuralları, rolleri, zor anlarda yaşananları ve ailenin daha önce işe yaramış baş etme yollarını inceliyoruz. Aileyle birlikte somut hedefler belirliyor ve bu hedeflere ulaşmak için yeni iletişim yollarını görüşmelerde deniyoruz. Örneğin bir tartışmayı sakinleştirmenin yollarını, birbirini suçlamadan istek dile getirmeyi ya da ortak bir karar almayı görüşme odasında birlikte çalışıyoruz.

?Görüşmeler arasında ne yapılıyor?

Aile temelli tedavinin önemli bir kısmı evde gerçekleşir. Görüşmeden çıkarken aile, evde deneyeceği bir iki küçük görevle ayrılır: haftada bir aile toplantısı yapmak, birlikte keyifli bir etkinlik planlamak, yeni bir ev kuralını denemek ya da her ebeveynin çocukla baş başa kısa bir zaman geçirmesi gibi. Sonraki buluşmada bu görevlerin evde nasıl karşılandığına bakar, işlemeyen kısmı birlikte değiştiririz.

?Hangi aile temelli yaklaşımlar var?

Ebeveyn-çocuk etkileşimine odaklanan çalışmalar

Küçük çocuklarda ebeveyn ile çocuk arasındaki etkileşimi güçlendiren, oyun temelli çalışmalar yapılır. Ebeveyn, çocuğun oyununa eşlik etmeyi, olumlu davranışları fark etmeyi ve sakin biçimde sınır koymayı uygulamalı olarak öğrenir.

Yemeyi kısıtlayan ergenlerde aile desteği

Anoreksiya gibi yemeyi kısıtlayan tablolarda, öğünlerin hazırlanması ve yenmesinin bir süreliğine anne babanın sorumluluğuna geçtiği yapılandırılmış bir program uygulanır; bu yaklaşım bu yaş grubunda en iyi sonuç veren yöntemler arasındadır. Genç kilosunu ve düzenini toparladıkça mutfaktaki kararlar yeniden ona bırakılır.

Sistemik aile terapisi

Aile içindeki ilişki örüntülerini, rolleri ve kuşaklar arası etkileri ele alan bu yaklaşım, özellikle ergenlerle yaşanan süreğen çatışmalarda ve büyük aile değişikliklerinde yararlıdır.

Belirtiye özgü çalışmalar

Korkular ve takıntılar söz konusu olduğunda, anne babanın sürekli teselli etmesini ya da çocuğun ritüellerine eşlik etmesini adım adım azaltan çalışmalar, çocuğun kendi terapisini tamamlar.

?Kimler katılmalı?

Her görüşmenin kadrosu, o günkü konuya göre belirlenir: bazen evdeki herkes, bazen yalnız anne baba, bazen de bir ebeveyn ile çocuk. Çocuğun bakımında önemli rol oynayan büyükanne, büyükbaba gibi diğer yetişkinler de gerektiğinde sürece dahil edilebilir. Ayrı yaşayan ebeveynlerin her ikisinin de sürece katılması, çocuğun iki evde tutarlı bir düzen yaşaması için önemlidir; bu mümkün değilse ayrı görüşmeler planlıyoruz.

?Ebeveyn danışmanlığından farkı nedir?

Ebeveyn danışmanlığı yalnızca ebeveynlerle yapılır ve çoğunlukla çocuğun davranışlarını yönetmeye yönelik belirli becerilerin öğretilmesine odaklanır. Aile temelli tedavilerde ise çocuk ve diğer aile üyeleri de görüşmelere katılır; odak, ailenin bütününün ilişkileri ve iletişimidir. İki yaklaşım çoğu zaman birbirini tamamlar.

?Bireysel terapiyle birlikte yürütülebilir mi?

Evet. Çocuk ya da genç kendi bilişsel davranışçı terapisine devam ederken aralarda aile görüşmeleri yapmak sık başvurduğumuz bir düzendir. Gencin bireysel görüşmelerde paylaştıkları, onun izni olmadan aile görüşmelerine taşınmaz; güvenliği tehdit eden durumlar bu kuralın dışındadır.

?Ayrı yaşayan ebeveynler için neler yapılabilir?

Anne ve babanın ayrı evlerde yaşadığı ailelerde çocuk, iki farklı düzen arasında gidip gelir. Bu durum tek başına bir sorun değildir; çocuklar iki evde de sevildiklerini ve güvende olduklarını hissettiklerinde bu düzene iyi uyum sağlar. Zorluk, ebeveynler arasındaki çatışmanın çocuğa yansıdığı durumlarda ortaya çıkar. Çocuğun ebeveynlerden birini diğerine şikâyet etmek için kullanılması, ebeveynlerin birbirini çocuğun yanında eleştirmesi ya da çocuğun aralarında haberci olması, onun üzerinde ağır bir yük oluşturur.

Görüşmelerde ebeveynlerin, ayrı yaşasalar da çocukları konusunda bir ekip olarak hareket etmelerini desteklemeyi amaçlıyoruz. Yatma saati, ekran kullanımı ve ödev gibi temel konularda iki evde benzer kurallar belirlemek, çocuğun kafasının karışmasını önler. Ebeveynlerin aynı odada görüşmesi zor oluyorsa ayrı görüşmeler yaparak ortak noktaları bulmaya çalışıyoruz.

?Aile görüşmelerinin işe yaradığını nasıl anlarız?

Değişim genellikle küçük işaretlerle başlar: tartışmaların daha kısa sürmesi, evde daha fazla gülüşme duyulması, gencin odasından daha sık çıkması, ebeveynlerin sesini yükseltmeden bir kuralı hatırlatabilmesi. Bu küçük değişiklikleri görüşmelerde özellikle fark ediyor ve aileyle birlikte değerlendiriyoruz.

?Bir aile görüşmesi ne kadar sürer?

Aile görüşmeleri, herkesin söz alabilmesi için bireysel görüşmelere göre biraz daha uzun planlanır. Görüşmeler genellikle iki ila dört haftada bir yapılır; aradaki sürede ailenin evde yeni yolları deneyebilmesi için zaman bırakılır. Küçük çocukların katıldığı görüşmelerde odada oyuncaklar ve çizim malzemeleri bulunur; çocuklar oyun oynarken de aile ilişkileri hakkında çok şey anlatır.